BRABANT QUIZ, de uitslag !

Tweehonderdveertig drieste puzzelaars waagden het erop en stuurden hun oplossing van de Brabant Quiz in. Velen worstelden maar niemand kwam helemaal boven, want zelfs de allerbeste maakte nog één fout. De top vier wordt gevormd door Frank Gruijters uit Den Bosch, P. Nieuwenhuizen uit Waalwijk, Jan de Louw en Jan en Diny Timmers uit Gemert. Zij en nog 22 prijswinnaars worden uitgenodigd voor de prijsuitreiking op zaterdagochtend 27 februari in het BHIC te Den Bosch. Troostprijzen worden thuisgestuurd.

De oplossing

1. Zet de persoonsnamen in een logische volgorde.

Ooit was Brabant een hertogdom, bestuurd door een hertog. In deze vraag worden de namen van enkele van de eerste hertogen genoemd. De gevraagde volgorde is chronologisch:

1. Godfried (D, de hertogen regerend van 1095 tot 1190 heetten allemaal Godfried)
2. Hendrik (C, de hertogen van 1190 tot 1267 waren allemaal Hendriken)
3. Jan (B, de Jannen waren aan de macht van 1267 tot 1355)
4. Johanna (A, hertogin van 1355 tot 1406)

Stomtoevallig is dit ook de alfabetische volgorde. Een aantal van u heeft dus gewoon geluk gehad…

2. Wat is de exacte lengte van de rijksgrens tussen Noord-Brabant en België?

Hij leek gemakkelijk, maar dit was uiteindelijk veruit de moeilijkste vraag van de quiz: Slechts één inzender wist ons het exacte antwoord te geven!

Het zit zó:
Na de scheiding van België en Nederland, moest de grens worden vastgelegd. Dat gebeurde in 1843, met het Traktaat van Maastricht. Het bleek toen onmogelijk om de exacte loop van de grens tussen de grenspalen 214 en 215, een afstand van ongeveer 50 kilometer, vast te stellen.
De grenscommissie heeft daarom van bijna 6.000 percelen afzonderlijk laten onderzoeken tot welk land ze behoorden en daarbij ontstonden de 21 enclaves bij Baarle. Er bleken zelfs enclaves bínnen enclaves te liggen.
Ook na al deze moeite bleek voor één stukje grond de nationaliteit niet te bepalen. Dit perceel werd in 1995 alsnog maar aan België toegekend: De 22e enclave van Baarle-Hertog.
Alle enclavegrenzen zijn tot officiële staatsgrens verheven.
Voor het beantwoorden van deze vraag moeten dus de lengte van de directe grens en die van alle afzonderlijke enclaves bij elkaar worden opgeteld!

De heer Nico Dona van Bureau GEO heeft dat voor ons gedaan en hij schrijft:
“De rechtstreekse grens tussen België en Noord-Brabant is 205,60 km lang.
Daarnaast zijn er ook nog grenzen tussen enkele Belgische enclaves binnen Noord-Brabant en Nederland, die formeel gezien ook rijksgrenzen zijn. De lengte hiervan is 34,30 km.”
Het antwoord moet dus zijn: 205,6 + 34,3 = 239,9 kilometer.

(Wie de rectificatie had gemist kon slechts antwoorden op de foute vraag wat de lengte is van ‘de rijksgrens tussen Noord-Brabant en Limburg’. Omdat dit geen rijksgrens is, keuren we voor hen het antwoord 0 kilometer goed.)

3. Belangrijke steden, welke stad wordt gezocht?

Een gemene vraag, omdat geen enkele Noord-Brabantse stad ook maar bij benadering 477.000 inwoners telt. Veel inzenders werden hierdoor op een dwaalspoor gebracht.
U moet terug naar het Hertogdom Brabant:
Toen dit hertogdom nog functioneerde, was het verdeeld in vier kwartieren. Elk kwartier had zijn eigen hoofdstad, vier in totaal dus en dat zijn dan de “Belangrijke steden” waar deze vraag naar verwijst.
In de vraag noemen wij van drie van die steden het aantal inwoners per 1/1/2008:
Antwerpen: 477.306 inwoners. (Bron: gemeente Antwerpen)
Brussel: 148.873
Leuven: 92.732
De vierde hoofdstad van het Hertogdom was ’s-Hertogenbosch, en die stad zochten we.

4. Welk monument staat op de plaats van de rode stip.

Degenen die hun landkaart goed bestudeerd hebben, en dat waren er veel, zullen gezien hebben dat het grensgebied pal onder Reusel is afgebeeld. Langs de stippellijn loopt de enige waterscheiding tussen Noord-Brabant en België.
Het regenwater dat ten zuiden van de stippellijn valt wordt afgevoerd naar de Nete, een rivier in België en komt uiteindelijk in de Schelde terecht.
Regenwater dat ten noorden van deze lijn valt, stroomt in de richting van de Dommel. Uiteindelijk komt dat dan in de Maas terecht.

Het gevraagde monument is de JANUSKOP die precies op de grens staat en deze waterscheiding markeert.
Dit monument is het enige dat ook precies op de plaats staat die in de vraag werd aangeduid.
Janus was een romeinse god, die altijd werd afgebeeld met twee gezichten. In het geval van dit monument kijkt de vrouwelijke helft naar het zuiden en de mannelijke naar het noorden.

5. Allemaal beenhouwers

Beenhouwer is een wat ouderwetse benaming voor ‘slager’. En daar gaat deze vraag dus over: het is de genealogie van het schilderende deel van de kunstenaarsfamilie SLAGER.

6. Waar komen Peter en Pascal vandaan?

Peter en Pascal waren twee vroege Philips-computers.

Peter: Philips Experimentele Tweetalige Electronische Rekenmachine. Gebouwd in 1956.
Sommige bronnen noemen hem de Philips EERSTE Tweetalige Electronische Rekenmachine.

Pascal: Philips Akelig Snelle CALculator, ooit de snelste computer ter wereld.

Peter en Pascal kwamen dus uit EINDHOVEN

7. Welk begrip hoort in dit rijtje niet thuis?

Een instinker misschien maar de gloeilamp, voor veel mensen hét symbool van een bepaald Eindhovens bedrijf, hoort niet in het rijtje thuis.
Alle andere items in dit lijstje zijn in Brabant uitgevonden, hoewel er over de solarvision en de frikandel weleens getwist wordt.
Over de uitvinding van de gloeilamp wordt ook verschillende gedacht: die heeft vele vaders. Vaak wordt de uitvinding toegeschreven aan Thomas Edison, die in 1879 een gloeilamp maakte, net zoals bijvoorbeeld Joseph Wilson Swan. Het was echter Humphry Davy die al in 1801 experimenteerde met het principe van de gloeilamp en reeds in 1854 maakte Heinrich Göbel een gloeilamp die het enkele honderden uren volhield.
Hoe dan ook: Wat al deze mensen met elkaar gemeen hebben is dat zij zeker NIET Brabants zijn….

8. Welke plaatsen ?

In het verleden telde Noord-Brabant veel meer gemeentes dan tegenwoordig. Bijna al deze gemeentes hadden hun eigen gemeentewapen en vier van die wapens worden hier getoond. Dat sommige gemeentes niet meer bestaan en dat de wapens een beetje op elkaar lijken, is natuurlijk zuiver toeval en helemaal niet om u op een dwaalspoor te brengen….

Simpel: vier (voormalige) Noordbrabantse gemeentewapens.

9. Hoeveel kantons in 1812 ?

1812 was tegen het einde van de Franse Tijd, de tijd dat de Fransen het voor het zeggen hadden in Noord-Brabant. Tijdens deze periode werden vele vernieuwingen doorgevoerd, zoals het invoeren van vaste familienamen.
Staatkundig werd Brabant door de Fransen verdeeld in:
- 2 departementen, namelijk het Departement van de Monden van den Rijn en het Departement van de Twee Nethen
- 4 arrondissementen : a. Breda, b. Eindhoven, c. ’s-Hertogenbosch, d. Nijmegen
- en 24 kantons

10. Welk woord hoort bij welke plaats ?

Antwoord: 1b 2c 3d 4a

Dit zijn 4 plaatselijke benamingen voor “Madeliefje”
Gemert: Mèjzüntje
Huisseling: Mèèjzuuntje
Schaijk: Mèijzuuntje
Tilburg: Mezuutje

11. Waterwegen

Dit zijn Brabantse scheepvaartkanalen, namelijk:

a. 2,3 km: Heusdensch Kanaal
b. 5,9 km: Markkanaal
c. 8,4 km: Beatrixkanaal
d. 13,9 km: Eindhovens kanaal

Deze vraag leverde heel veel goede antwoorden op, maar soms werd hier het Sterksels kanaal genoemd, in plaats van het Markkanaal. Ongeveer even lang, maar het Sterksels kanaal is slechts een afwateringskanaal…

12. Welk gebouw hoort hier niet bij ?

Antwoord: b

Drie afgebeelde gebouwen behoren tot de zogenoemde Bossche school. Niet gebouw B, dat qua stijl verwant is aan de ‘Amsterdamse school’.

De hier bedoelde opleiding is de Bossche School, een stroming in de architectuur verwant aan de Delftse School. De gebouwen worden o.a. gekenmerkt door een sobere stijl, zowel qua vormgeving als materiaalgebruik.
Geestelijk vader van de Bossche School was de benedictijner monnik Dom Hans van der Laan.
Van der Laan gaf vanaf 1946 een 3-jarige cursus Kerkelijke Architectuur in het Kruithuis in Den Bosch. Aan deze cursus ontleent de stijl zijn naam.
Drie voorbeelden van deze wijze van bouwen, die vooral in het zuiden van Nederland populair was, ziet u hier.

Gebouw B (rechtsboven) hoort hier niet bij: Het is een weliswaar vernieuwend gebouw (van architect Hendrik Valk), maar de stijl is verwant aan die van de Amsterdamse School

A	B
C	D

13. Welk getal ontbreekt hier ?

 
Ooit was zo ongeveer ieder Brabants dorp van enige omvang een zelfstandige gemeente. Al vele jaren is er echter sprake van dat het aantal gemeentes afneemt. In 2009 waren het er nog maar 68 en dit aantal neemt nog steeds af. Aan het eind 2010 bijvoorbeeld zal de gemeente Lith samengevoegd worden met de gemeente Oss...

Hier wordt gevraagd naar het aantal gemeentes in Noord-Brabant in 1995. In dat jaar waren het er nog 120.

Zoveel inzenders gaven 121 als antwoord dat we het speciaal voor u nog even hebben nagekeken, maar echt: het zijn er 120.

Veel inzenders noemden ook 74, een aantal dat wij niet helemaal kunnen verklaren.

14. Rokende adel

Veel mensen denken bij sigaren meteen aan Cuba, maar nog niet zo erg lang geleden was Noord-Brabant een van de belangrijkste sigarenproducerende regio’s in de wereld.

De eerste sigarenfabrieken in Noord-Brabant werden rond 1840 opgericht, maar het hoogtepunt in de productie lag wel in de eerste helft van de 20^e eeuw. Er is becijferd dat in die hoogtij-jaren ongeveer 30% van alle sigaren die wereldwijd geproduceerd werden, in Noord-Brabant 'gefrut' werden. De provincie was dan ook bezaaid met grotere en kleinere sigarenmakerijen.

 
Een aantal van de handelsmerken die deze bedrijven voerden, vindt u terug in deze vraag.

Don Diego, Hertog Hendrik, Koningin Emm, Lord Campbell en Prins Hendrik: het waren allemaal Brabantse sigarenmerken.

Het buitenbeentje is GRAAF EGBERT, want dit sigarenmerk komt uit Culemborg. B is dus het goede antwoord.

15. Draadezeltjes, welk beestje hoort hier niet bij?

Voor wie het niet wist: 'draadezel' is gewoon een ander woord voor “fiets”. Deze vraag gaat dus over fietsenmerken.

Van deze drie merken werden “Leeuw” (later 'Remy' genoemd) en 'Mol' geproduceerd in Ossendrecht, we verzinnen het echt niet zelf…

In de jaren ‘30 van de vorige eeuw reden verschillende Nederlandse kampioenen en zelfs de wereldkampioen op een 'Mo'” rond en werd ook nog eens een keer het werelduurrecord op een 'Mol' gereden.

Ook nu nog presenteert de gemeente Woensdrecht, waar Ossendrecht tegenwoordig onder valt, zichzelf graag als dé wielergemeente van Nederland. Er worden hier regelmatig nationale én internationale kampioenschappen in het veldrijden georganiseerd.

 
Het fietsenmerk Pelikaan kwam uit Enschede. Ook een handelaar in Emmen voerde Pelikaan als fietsenmerk. PELIKAAN hoort hier dus niet bij

16. Zelfportretten
Wie zijn de Brabantse schilders?

Antwoord: a. Hendrik de Laat b. Hendrik Wiegersma c. Piet Slager jr. d. Hendrik Chabot.

A.) Hendrik de Laat (1900-1980) Schilder, tekenaar, graficus, etser uit Den Bosch. Is al vroeg met schilderen begonnen, had zijn eerste, meteen goed ontvangen tentoonstelling toen hij nog maar 22 jaar oud was, maar kreeg hij pas op latere leeftijd echt succes. De Laat werkte vooral in Den Bosch, waar hij o.a. stadsgezichten maakte. Dit is zijn enige bekende zelfportret. Met dank aan de Erven Hendrik de Laat	B.) Hendrik Wiegersma (1891-1969) Wiegersma werd geboren in Lith en vestigde zich na zijn studie als arts in Deurne. Hij was in zijn tijd een beroemd geneesheer. Vanaf 1925 (ook het jaar van zijn eerste tentoonstelling!) maakte hij binnen enkele jaren honderden schilderijen en tekeningen, die vanaf het allereerste begin op gunstige kritieken konden rekenen. Hendrik heeft een eigen museum in Deurne. Met dank aan het Noordbrabants Museum, ‘s Hertogenbosch
C.) P.M. Slager (1871-1938) Petrus Marinus Slager jr was een Bossche schilder die zich toelegde op het schilderen van, soms impressionistische, landschappen en portretten. Hij gaf zo’n 40 jaar schilderles aan de Koninklijke School in Den Bosch. De andere schilderende Slagers hebt u al eerder in de Brabantquiz ontmoet! Met dank aan Museum Slager, Den Bosch.	D.) Henk Chabot (1894-1949) Henk (Hendrik) Chabot werd geboren in Sprang, maar hij verhuisde in 1906 naar Rotterdam, waar hij zijn opleiding genoot. Aanvankelijk werkte hij restaurateur. Vanaf 1922 was hij actief als beeldhouwer, schilder, tekenaar en graficus. Hij schilderde landschappen, dier- en figuurstukken en portretten in een expressionistische stijl. Sinds 1993 heeft hij zijn eigen museum in Rotterdam. Met dank aan het Chabotmuseum, Rotterdam

17. Welk personage hoort bij welke auteur?

18. Welke ‘vitamines’?
Welke gegevens ontbreken er in het blauwe vlak van het Venn-diagram?

Dit was ook weer een vraag die veel deelnemers tot wanhoop gedreven heeft.

Het was ook ook de vraag die de meest originele en gevarieerde antwoorden opleverde: U dacht dat hij over drugs ging, of toch minstens over wiet. Over goede en minder goede burgemeesters. Over snelwegen, of over worst of de anticonceptiepil…

Het antwoord is veel saaier:

De namen in het blauwe vak zijn samen de B5-gemeenten: Een samenwerkingsverband van de 5 grootste Brabantse gemeentes, ook wel “Brabantstad” genoemd.

In sommige gevallen mag de subtop ook aanschuiven: de 5 samen met Bergen op Zoom, Oss en Roosendaal; dit wordt dan de B8 genoemd.

De verwijzing naar “vitamines” in de vraag heeft dus betrekking op de namen van de samenwerkingsverbanden: B5 en B8.

Wij zochten eigenlijk 5 plaatsnamen:

Breda, Den Bosch, Eindhoven, Helmond en Tilburg.

Als u gewoon “Brabantstad” heeft ingevuld, dan hebben we dat ook goedgekeurd.

Heeft u “B5” ingevuld, dan is dat ook goed gerekend.

Zelfs als u het op zich onjuiste “Zandstad”, had ingevuld samen met alleen de juiste plaatsnamen hebben wij dit antwoord goedgekeurd, uit waardering voor uw vasthoudendheid!

19. Welk ingrediëntenlijstje hoort hier niet bij ?

Hier was antwoord B het juiste: met deze ingrediënten kunt u Fryske Dumkes bakken.  En de andere 3 lijstjes: het plaatje hier zal veel duidelijk maken!

20. Welk plaatje hoort hier niet bij?

A. Brabanter Met dank aan: Stichting Zeldzame Huisdieren in Lelystad	B. Chaams Hoen (Chaamse Pel) Met dank aan: Stichting Zeldzame Huisdieren in Lelystad
C. Twents Hoen Met dank aan: Stichting Zeldzame Huisdieren in Lelystad	D. Schijndelaar Met dank aan: Centre for Genetic Resources, Wageningen

Hoenders worden al eeuwen door de mens gedomesticeerd. Door allerlei kruisingen en door het dóórfokken op bepaalde eigenschappen zijn er in de loop der tijden veel verschillende rassen ontstaan: sommige rassen produceerden meer eieren dan andere,  sommige meer vlees en soms ook werden ze gewoon gefokt om het uiterlijk.

Verschillende van die rassen zijn in Brabant ontstaan, of hebben toch minstens een naam die dit doet vermoeden. Een paar ervan ziet u hier. Met de klok mee zijn dat de Brabanter, het Chaams Hoen, de Schijndelaar en ten slotte het Twents Hoen.

En die laatste, hoe trots meneer ook poseert,  hoort er dus niet bij…

21. Wie schreef welke dichtregel ?

De antwoorden

1C:      Frans Babylon             De grijze vestingstad is eeuwenoud

2E:       Harriët Laurey             Op weg naar Brabant wordt de wereld warmer

3B:       J.H. Leopold                Steektakken in wringverwildering

4A:       Jan Naaijkens              Het leven vrienden, is een wreed afschuwelijk ding

5D:      Yvonne Né                   De melktandjes van het ochtendlicht knabbelen

Voor de meesten van u, poëzieliefhebbers als u allen bent, was deze vraag een peulenschil!

22. Welk vlak hoort hier niet bij?

Het

GROENE VLAK (rechtsonder hoort hier niet bij. Alle andere vlakken bevatten producten van Brabantse fabrikanten.

Een belangrijke grondstof voor snoep is uiteraard suiker en Noord-Brabant is van oudsher dé suikerproducerende provincie van Nederland. De eerste Brabantse suikerfabriek, in Zevenbergen, werd weliswaar “pas” in 1858 geopend, maar daarna ging het heel erg snel: van de 23 suikerfabrieken die Nederland rond 1875 rijk was, stonden er maar liefst 21 in Noord-Brabant!

De stap van de productie van suiker naar die van zoetwaren is natuurlijk niet zo heel erg groot, dus is het niet zo verbazend dat veel snoepfabrikanten zich in Noord-Brabant gevestigd hebben.

23. Wandelen met René

De beschreven route:

Wandeling gaat van Tilburg CS richting Korvelplein en rechtdoor naar Goirle.
René wandelt door Goirle heen naar de de molen "De Visscher".

Hij loopt de Molenstraat uit en slaat vervolgens linksaf richting Hilvarenbeek.

Er wordt gepauzeerd op het Vrijthof in Hilvarenbeek en na de pauze gaat hij door naar Biest-Houtakker en het kapelletje daar.

De volgende halte was Moergestel en vandaar richting Kampina.

De Kampina wordt dwars overgestoken, hij komt langs de Huisvennen en springt daarna over het riviertje de Aa, op weg naar Esch.

En daar, op het weggetje dat “Nergena” heet gaat het mis en raakt onze held verdwaald…

En gelukkig lieten veel inzenders zich niet foppen door het niet-bedoelde dwaalspoor in de vraag: de kerk van Kuypers die op het Korvelplein stond is immers al lang geleden afgebroken. En dat hadden wij weer niet in de gaten….

24. Welke drie patronen zijn Brabants?

A. Tilburg Hunting Tartan	B. Tartan of Holland
C. Brabantse Vlag	D. Brabants Bont, Zwart

Plaatje C toont een deel van wat sinds 1959 officieel de Noord-Brabantse vlag is.

Dit patroon wordt ook wel “Brabants Bont” genoemd, maar Brabants Bont bestaat in verschillende kleuren, zoals geel, groen, blauw en zwart. Plaatje D laat van die laatste kleur een voorbeeld zien.

Op plaatje B ziet u de “Tartan of Holland”. Dit officieel geregistreerde patroon is ontstaan rond 2004 en is opgebouwd uit de nationale Nederlandse kleuren: Oranje, Rood, Wit, Blauw en Nassaublauw. Volkomen en uitgesproken Nederlands, maar niet specifiek Brabants.

Op plaatje A ziet u de nog recentere “Tilburg Hunting Tartan”, samen met de niet afgebeelde “Tilburg Modern Tartan” geïntroduceerd in 2008. De Hunting Tartan gebruikt de Tilburgse stadskleuren Blauw en Geel.

Welke 3 patronen zijn daarmee Brabants? Dat zijn A, C en D.

25. Hoe werd de citadel in Den Bosch in de volksmond genoemd ?

Antwoord: De Papenbril

26. Hoe heette de Brabantse acteur die beroemd werd in Amerika ?

Antwoord: Lou Tellegen

René vroeg naar zijn artiestennaam. Hij heette officieel Isidore Louis Bernard Edmon van Dommelen. Ook dit antwoord is goedgekeurd.

27. Welke kleur had de letter Q in de krant van 24 december ?

Antwoord: Rood

Goedgekeurd is ook oranje.

-----------------------------------------------------------------------------------

Met dank aan: Bureau GEO (rijksgrens), voor de zelfportretten Museum Slager, Erven de Laat, Chabotmuseum Rotterdam en Noordbrabants Museum (Wiegersma), Stichting Zeldzame Huisdieren Lelystad, Centre for Genetic Resources Wageningen (kippenrassen).

De Brabant Quiz is een initiatief van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) in samenwerking met het Brabants Dagblad en het Eindhovens Dagblad.

Samenstelling: BHIC. Frans van de Pol m.m.v. René Bastiaanse en Gineke van der Ree (coördinatie).

Het BHIC, wat is dat ?

Het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) is het archief van de provincie. In vestigingen in Den Bosch en Grave ligt de geschiedenis van Brabant opgeslagen in depots. Bij elkaar omvat die meer dan dertig strekkende kilometer aan documenten.

Veel van de gegevens zijn via de website te raadplegen. www.bhic.nl wordt jaarlijks zo'n 700.000 keer bezocht door mensen die geïnteresseerd zijn in de geschiedenis van hun stad, dorp, straat of huis. Of ze willen iets weten over hun eigen familie: in de databases van het BHIC zijn de persoonsgegevens van meer dan drie miljoen Brabanders opgeslagen. Anderen zijn op op zoek naar leuke verhalen, spannende anekdotes, merkwaardige gebeurtenissen.

Het BHIC is te bereiken onder telefoonnummer 073-6818500 of e-mail vragen@bhic.nl.

Locatie Den Bosch
Bezoekadres: Zuid-Willemsvaart 2 (5211 NW), 's-Hertogenbosch

Locatie Grave
Bezoekadres: Arnoud van Gelderweg 73 (5361 CV), Grave

Thuispunt Veghel
Bezoekadres: Markt 1 (5461 JJ), Veghel